SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 596

1871 Mantra
Devata- पवमानः सोमः Rishi- पवित्र आङ्गिरसः Chhand- जगती Swara- निषादः Kaand Name- आरण्यं काण्डम् Gaan- आरण्य गान
Mantra with Swara
अ꣡रू꣢रुचदु꣣ष꣢सः꣢ पृ꣡श्नि꣢रग्रि꣣य꣢ उ꣣क्षा꣡ मि꣢मेति꣣ भु꣡व꣢नेषु वाज꣣युः꣢ । मा꣣यावि꣡नो꣢ ममिरे अस्य मा꣣य꣡या꣢ नृ꣣च꣡क्ष꣢सः पि꣣त꣢रो꣣ ग꣢र्भ꣣मा꣡द꣢धुः ॥५९६॥

अ꣡रू꣢꣯रुचत् । उ꣣ष꣡सः꣢ । पृ꣡श्निः꣢꣯ । अ꣣ग्रियः꣢ । उ꣣क्षा꣢ । मि꣣मेति । भु꣡व꣢꣯नेषु । वा꣣जयुः꣢ । मा꣣यावि꣡नः꣢ । म꣣मिरे । अस्य । माय꣡या꣢ । नृ꣣च꣡क्ष꣢सः । नृ꣣ । च꣡क्ष꣢꣯सः । पि꣣त꣡रः꣢ । ग꣡र्भ꣢꣯म् । आ । द꣣धुः ॥५९६॥

Mantra without Swara
अरूरुचदुषसः पृश्निरग्रिय उक्षा मिमेति भुवनेषु वाजयुः । मायाविनो ममिरे अस्य मायया नृचक्षसः पितरो गर्भमादधुः ॥

अरूरुचत् । उषसः । पृश्निः । अग्रियः । उक्षा । मिमेति । भुवनेषु । वाजयुः । मायाविनः । ममिरे । अस्य । मायया । नृचक्षसः । नृ । चक्षसः । पितरः । गर्भम् । आ । दधुः ॥५९६॥

Samveda - Mantra Number : 596
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 6; Ardh Prapathak » 3; Dashati » 2;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 6; Khand » 2;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(अग्रियः) सर्वमुख्य, (पृश्निः) आदित्य-सदृश स्वप्रकाशी परमात्मा ने (उषसः) आध्यात्मिक आरम्भिक-प्रज्ञालोक को, तथा प्राकृतिक-उषाओं को (अरूरुचत्) चमकाया है । (उक्षाः) ज्ञानरस सींचने वाले परमेश्वर ने (मिमेति) मानुष-सृष्टि के प्रारम्भ में वैदिकनाद किया है । (वाजयुः भुवनेषु) भुवनों में इसी ने ही बल प्रदान किया है। (अस्य) इसकी दी (मायया*) प्रज्ञा द्वारा योगी जन तथा अन्य विद्वान्, (मायाविनः) प्रज्ञा वाले (ममिरे) बनते हैं। (नृचक्षसः) सब नर-नारियों की समुन्नति की दृष्टि वाले, (पितरः) तथा सब का पालन करने वाले योगीजन, इस परमात्मा को मानो (गर्भम्) गर्भरूप में अपने हृदयों तथा मनों में (आदधुः) धारण करते हैं ।
Footnote
*मीमयतिः = शब्द कर्मा (निरु० २। २। ६) ।
*माया = प्रज्ञा (निघं० ३। ९ )