SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 585

1871 Mantra
Devata- पवमानः सोमः Rishi- ऋजिश्वा भारद्वाजः Chhand- ककुप् Swara- मध्यमः Kaand Name- पावमानं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- पावमानं पर्व
Mantra with Swara
य꣢ उ꣣स्रि꣢या꣣ अ꣢पि꣣ या꣢ अ꣣न्त꣡रश्म꣢꣯नि꣣ नि꣡र्गा अकृ꣢꣯न्त꣣दो꣡ज꣢सा । अ꣣भि꣢ व्र꣣जं꣡ त꣢त्निषे꣣ ग꣢व्य꣣म꣡श्व्यं꣢ व꣣र्मी꣡व꣢ धृष्ण꣣वा꣡ रु꣢ज । ओ꣡३म् व꣣र्मी꣡व꣢ धृष्ण꣣वा꣡ रु꣢ज ॥५८५॥

यः꣢ । उ꣣स्रि꣡याः꣢ । उ꣣ । स्रि꣡याः꣢꣯ । अ꣡पि꣢꣯ । याः । अ꣣न्तः꣢ । अ꣡श्म꣢꣯नि । निः । गाः । अ꣡कृ꣢꣯न्तत् । ओ꣡ज꣢꣯सा । अ꣢भि꣣ । व्र꣣ज꣢म् । त꣣त्निषे । ग꣡व्य꣢꣯म् । अ꣡श्व्य꣢꣯म् । व꣣र्मी꣢ । इ꣣व । धृष्णो । आ꣢ । रु꣣ज । ओ꣢३म् । व꣣र्मी꣡व꣢धृष्ण꣣वा꣡रु꣢ज ॥५८५॥

Mantra without Swara
य उस्रिया अपि या अन्तरश्मनि निर्गा अकृन्तदोजसा । अभि व्रजं तत्निषे गव्यमश्व्यं वर्मीव धृष्णवा रुज । ओ३म् वर्मीव धृष्णवा रुज ॥

यः । उस्रियाः । उ । स्रियाः । अपि । याः । अन्तः । अश्मनि । निः । गाः । अकृन्तत् । ओजसा । अभि । व्रजम् । तत्निषे । गव्यम् । अश्व्यम् । वर्मी । इव । धृष्णो । आ । रुज । ओ३म् । वर्मीवधृष्णवारुज ॥५८५॥

Samveda - Mantra Number : 585
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 6; Ardh Prapathak » 2; Dashati » 4;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 5; Khand » 11;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(यः) जो परमात्मा (उस्त्रियाः गाः) उषाकाल की रश्मियों को, (ओजसा) अपने पराक्रम द्वारा, (निः अकृन्तत्) सूर्य से काट निकालता है (अपि) तथा (अश्मनि अन्तः) फैले हुए मेघ में स्थित (याः गाः) जो जल हैं उन्हें, जो परमात्मा मेघों से (निः अकृन्तत्) काट गिराता है, तथा हे परमात्मन्! जो आप (गव्यं ब्रजम्) पार्थिव - मण्डल को, (अश्थ्यम् व्रजम्) और सौरमण्डल को (अभि तत्निषे) हमारे सन्मुख फैला रहे हैं, (धृष्णो) हे पाप घर्षक ! वह आप, (गव्यम्) हमारे इन्द्रियगत तथा (अश्व्यम्) मनोगत (ब्रजम्) विकार समूहों को (आरुज) विनष्ट कीजिये, (इव) जैसे कि (वर्मी) कवचधारी सेनापति शत्रुओं का विनाश करता है । (ओ३म्) हे रक्षक ! तथा (धृष्णो) पापघर्षक परमात्मन् ! आप हमारे इन्द्रियगत तथा मनोगत विकार समूहों को (आ रुज) विनष्ट कीजिये, (इव) जैसे कि (वर्मी) कवचधारी सेनापति शत्रुओं का विनाश करता है ।
Footnote
[ उस्रा = morning, down (आपटे)। गाः = रश्मियां (निरु० २। २६) गाः = जलम् (उणा० २। ६७, दयानन्द) ; गो = पृथिवी (निघं० १। १) ; गो = इन्द्रियम् (उणा० २। ६७ दयानन्द) । अश्मनि = मेघे (निघं० १। १०) । अश्व = आदित्य (निरु० ४। ४। २७) । अश्व - मन “दुष्टाश्वयुक्तमिव वाहमेनं विद्वान् मनो धारयेदप्रमत्तः” (श्वेता २। ९) । तथा “श्वेताश्वतरोपनिषद्”—इस नाम में अश्व का अर्थ है—मन । ]