SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 564

1871 Mantra
Devata- पवमानः सोमः Rishi- गृत्समदः शौनकः Chhand- जगती Swara- निषादः Kaand Name- पावमानं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- पावमानं पर्व
Mantra with Swara
अ꣣ञ्ज꣢ते꣣꣬ व्य꣢꣯ञ्जते꣣ स꣡म꣢ञ्जते꣣ क्र꣡तु꣢ꣳ रिहन्ति꣣ म꣢ध्वा꣣꣬भ्य꣢꣯ञ्जते । सि꣡न्धो꣢रुऽच्छ्वा꣣से꣢ प꣣त꣡य꣢न्तमु꣣क्ष꣡ण꣢ꣳ हिरण्यपा꣣वाः꣢ प꣣शु꣢म꣣प्सु꣡ गृ꣢भ्णते ॥५६४॥

अ꣣ञ्ज꣡ते꣢ । वि । अ꣣ञ्जते । स꣢म् । अ꣣ञ्जते । क्र꣡तु꣢꣯म् । रि꣣हन्ति । म꣡ध्वा꣢꣯ । अ꣣भि꣢ । अ꣣ञ्जते । सि꣡न्धोः꣢꣯ । उ꣣च्छ्वासे꣢ । उ꣣त् । श्वासे꣢ । प꣣त꣡य꣢न्तम् । उ꣣क्ष꣡ण꣢म् । हि꣣रण्यपावाः꣢ । हि꣣रण्य । पावाः꣢ । प꣣शु꣢म् । अ꣣प्सु꣢ । गृ꣣भ्णते ॥५६४॥

Mantra without Swara
अञ्जते व्यञ्जते समञ्जते क्रतुꣳ रिहन्ति मध्वाभ्यञ्जते । सिन्धोरुऽच्छ्वासे पतयन्तमुक्षणꣳ हिरण्यपावाः पशुमप्सु गृभ्णते ॥

अञ्जते । वि । अञ्जते । सम् । अञ्जते । क्रतुम् । रिहन्ति । मध्वा । अभि । अञ्जते । सिन्धोः । उच्छ्वासे । उत् । श्वासे । पतयन्तम् । उक्षणम् । हिरण्यपावाः । हिरण्य । पावाः । पशुम् । अप्सु । गृभ्णते ॥५६४॥

Samveda - Mantra Number : 564
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 6; Ardh Prapathak » 2; Dashati » 2;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 5; Khand » 9;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(हिरण पावाः) सुवर्ण की तरह विशुद्ध हुआ उपासक, (क्रतुम्) कर्मशील तथा प्रज्ञानी प्रभु को (अञ्जते) अभिव्यक्त करते, (व्यञ्जते) विशिष्ट स्वरूपों में प्रकट करते, (समञ्जते) उसके साथ अपना मेल करते, (रिहन्ति) आनन्दरस रूप में उसका आस्वादन करते, और (मध्वा) अपने मधुर भक्तिरसों द्वारा उसे (अभ्यञ्जते) मानो लीप देते हैं। (सिन्धोः) हृदय सिन्धु की (उच्छ्वासे) भक्ति भरी उच्छालों में (पतयन्तम्) सहसा प्रकट होते हुए, (पशुम्) सर्वदृष्टा प्रभु को उपासक, (अप्सु) अपने प्राणों में (गृभ्णते) ग्रहण कर लेते हैं ।
Footnote
[ व्यञ्जते = परमात्मा के नाना नाम हैं; यथा, अग्नि, इन्दु, पवमान्, यूषा, ब्रह्म आदि। प्रत्येक नाम से परमात्मा का एक-एक विशिष्ट गुण प्रतीत होता है । इन विशिष्ट गुणों के कारण परमात्मा के कई विशिष्ट स्वरूप हैं । सिन्धु = हृदय (अथर्व० १०। २। ११) । पशुम् = पश्यतीति पशु ]