SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 556

1871 Mantra
Devata- पवमानः सोमः Rishi- कविर्भार्गवः Chhand- जगती Swara- निषादः Kaand Name- पावमानं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- पावमानं पर्व
Mantra with Swara
ए꣣ष꣢꣫ प्र कोशे꣣ म꣡धु꣢माꣳ अचिक्रद꣣दि꣡न्द्र꣢स्य꣣ व꣢ज्रो꣣ व꣡पु꣢षो꣣ व꣡पु꣢ष्टमः । अ꣣भ्यॄ꣢३त꣡स्य꣢ सु꣣दु꣡घा꣢ घृ꣣त꣡श्चुतो꣢ वा꣣श्रा꣡ अ꣢र्षन्ति꣣ प꣡य꣢सा च धे꣣न꣡वः꣢ ॥५५६॥

ए꣣षः꣢ । प्र । को꣡शे꣢꣯ । म꣡धु꣢꣯मान् । अ꣣चिक्रदत् । इ꣡न्द्र꣢꣯स्य । व꣡ज्रः꣢꣯ । व꣡पु꣢꣯षः । व꣡पु꣢꣯ष्टमः । अ꣣भि꣢꣯ । ऋ꣣त꣡स्य꣢ । सु꣣दु꣡घाः꣢ । सु꣣ । दु꣡घाः꣢꣯ । घृ꣣तश्चु꣡तः꣢ । घृ꣣त । श्चु꣡तः꣢꣯ । वा꣣श्राः꣢ । अ꣣र्षन्ति । प꣡य꣢꣯सा । च꣣ । धेन꣡वः꣢ ॥५५६॥

Mantra without Swara
एष प्र कोशे मधुमाꣳ अचिक्रददिन्द्रस्य वज्रो वपुषो वपुष्टमः । अभ्यॄ३तस्य सुदुघा घृतश्चुतो वाश्रा अर्षन्ति पयसा च धेनवः ॥

एषः । प्र । कोशे । मधुमान् । अचिक्रदत् । इन्द्रस्य । वज्रः । वपुषः । वपुष्टमः । अभि । ऋतस्य । सुदुघाः । सु । दुघाः । घृतश्चुतः । घृत । श्चुतः । वाश्राः । अर्षन्ति । पयसा । च । धेनवः ॥५५६॥

Samveda - Mantra Number : 556
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 6; Ardh Prapathak » 2; Dashati » 2;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 5; Khand » 9;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(एषः) यह (मधुमान्) मधुर आनन्दरस वाला प्रभु, (कोशे) हृदयकोश में (प्र अचिक्रदत्) स्थित हुआ, उपासक का बार बार आह्वान करता है । (इन्द्रस्य) इंद्रियों के अधिष्ठाता जीवात्मा का (वज्रः) यह प्रभु वज्ररूप है, जीवात्मा परमानन्दरूपी वज्र द्वारा पाप-वृत्ति का विनाश करता है । यह प्रभु (वयषः) अविश्चा-ग्रन्थि के छेदन करने वालों में (वपुषमः) सर्वश्रेष्ठ छेदन करने वाला है । (ऋप्तस्य) सत्य स्वरूप परमात्मा के ज्ञानदुग्ध को (सदुधाः) उत्तम प्रकार से दोहने वाली, (घृतश्चुतः) ज्ञान-घृत के त्रोत-रूप (वाधाः) वैदिक वाणियाँ, (अभि अर्षन्ति) परमात्मा का ही वर्णन करती हुई इस तक पहुँचती है, जैसे कि (पयसा) दूधभरी (धेनवः) दुधार गौएं (वाश्राः) हम्भारती हुई, गोस्वामी को पहुँचती है, या बछड़ों की ओर पहुँचती हैं।
Footnote
[ वपुषः = वप् (छेदने) ]