SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 542

1871 Mantra
Devata- पवमानः सोमः Rishi- पराशरः शाक्त्यः Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः Kaand Name- पावमानं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- पावमानं पर्व
Mantra with Swara
म꣣ह꣡त्तत्सोमो꣢꣯ महि꣣ष꣡श्च꣢कारा꣣पां꣡ यद्गर्भोऽवृ꣢꣯णीत दे꣣वा꣢न् । अ꣡द꣢धा꣣दि꣢न्द्रे꣣ प꣡व꣢मान꣣ ओ꣡जोऽज꣢꣯नय꣣त्सू꣢र्ये꣣ ज्यो꣢ति꣣रि꣡न्दुः꣢ ॥५४२॥

म꣣ह꣢त् । तत् । सो꣡मः꣢꣯ । म꣣हिषः꣢ । च꣣कार । अ꣣पा꣢म् । यत् । ग꣡र्भः꣢꣯ । अ꣡वृ꣢꣯णीत । दे꣣वा꣢न् । अ꣡द꣢꣯धात् । इ꣡न्द्रे꣢꣯ । प꣡व꣢꣯मानः । ओ꣡जः꣢꣯ । अ꣡ज꣢꣯नयत् । सू꣡र्ये꣢꣯ । ज्यो꣡तिः꣢꣯ । इ꣡न्दुः꣢꣯ ॥५४२॥

Mantra without Swara
महत्तत्सोमो महिषश्चकारापां यद्गर्भोऽवृणीत देवान् । अदधादिन्द्रे पवमान ओजोऽजनयत्सूर्ये ज्योतिरिन्दुः ॥

महत् । तत् । सोमः । महिषः । चकार । अपाम् । यत् । गर्भः । अवृणीत । देवान् । अदधात् । इन्द्रे । पवमानः । ओजः । अजनयत् । सूर्ये । ज्योतिः । इन्दुः ॥५४२॥

Samveda - Mantra Number : 542
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 6; Ardh Prapathak » 1; Dashati » 5;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 5; Khand » 7;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(महिषः) महामहिम (सोमः) जगदुत्पादक प्रभु ने (तत्) वह (महत्) महाकर्म (चकार) किया है, (यत्) जोकि (अणाम्) जगत् के कर्मों के (गर्भः) गर्भ रूप उत्पादक प्रभु ने (देवान्) उपासकों के दिव्य कर्मों को (अवृणीत) वर लिया है, स्वीकृत कर लिया है, तथा (पवमानः) पावक प्रभु ने (इन्द्र) जीवात्मा में (ओजः) बल और शक्ति (अदधात्) स्थापित की है, और (इन्दु) चन्द्रसम शीतल वाले प्रभु ने (सूर्ये) आध्यात्मिक तथा सौरमण्डल के सूर्य में (ज्योतिः अदधात्) ज्योति स्थापित की है ।
Footnote
[ अयाम् = कर्म (निघं० २। १) । गर्भः = जगत् में सूर्य चन्द्र, तारा आदि की गतियों का मूल कारण । देवान्—“शुभः धियः” तथा “प्रपोवृणानः” (मन्त्र संख्या ५३९) । सूर्ये इन्दुः = इस द्वारा यह न समझना चाहिये कि आधिदैविक दृष्टि में इन शब्दों का यह अभिप्राय है कि इन्दु अर्थात् चन्द्रमा ने सूर्य में ज्योति स्थापित की है । वेद में स्पष्ट कहा है कि सूर्य की रश्मियां चन्द्रमा के घर जाकर उसे प्रदीप्त करती हैं । यथा “अत्रा ह गोरमन्वत नाम त्वष्टुरपीच्यम्। इत्था चन्द्रमसो गृहे॥ (ऋ० १। ८४। १५), तथा (निरुक्त ४। ४। २५, २। ५। ६), तथा “सुषुम्णः सूर्यरश्मिः चन्द्रमा गन्धर्वः” (यजु १८। ४०) ]