SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 538

1871 Mantra
Devata- पवमानः सोमः Rishi- नोधा गौतमः Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः Kaand Name- पावमानं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- पावमानं पर्व
Mantra with Swara
सा꣣कमु꣡क्षो꣢ मर्जयन्त꣣ स्व꣡सा꣢रो꣣ द꣢श꣣ धी꣡र꣢स्य धी꣣त꣢यो꣣ ध꣡नु꣢त्रीः । ह꣢रिः꣣ प꣡र्य꣢द्रव꣣ज्जाः꣡ सूर्य꣢꣯स्य꣣ द्रो꣡णं꣢ ननक्षे꣣ अ꣢त्यो꣣ न꣢ वा꣣जी꣢ ॥५३८॥

सा꣣कमु꣡क्षः꣢ । सा꣣कम् । उ꣡क्षः꣢꣯ । म꣣र्जयन्त । स्व꣡सा꣢꣯रः । द꣡श꣢꣯ । धी꣡र꣢꣯स्य । धी꣣त꣡यः꣢ । ध꣡नु꣢꣯त्रीः । ह꣡रिः꣢꣯ । प꣡रि꣢꣯ । अ꣣द्रवत् । जाः꣢ । सू꣡र्य꣢꣯स्य । सु । ऊ꣣र्यस्य । द्रो꣡णं꣢꣯ । न꣣नक्षे । अ꣡त्यः꣢꣯ । न । वा꣣जी꣢ ॥५३८॥

Mantra without Swara
साकमुक्षो मर्जयन्त स्वसारो दश धीरस्य धीतयो धनुत्रीः । हरिः पर्यद्रवज्जाः सूर्यस्य द्रोणं ननक्षे अत्यो न वाजी ॥

साकमुक्षः । साकम् । उक्षः । मर्जयन्त । स्वसारः । दश । धीरस्य । धीतयः । धनुत्रीः । हरिः । परि । अद्रवत् । जाः । सूर्यस्य । सु । ऊर्यस्य । द्रोणं । ननक्षे । अत्यः । न । वाजी ॥५३८॥

Samveda - Mantra Number : 538
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 6; Ardh Prapathak » 1; Dashati » 5;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 5; Khand » 7;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(धीरस्य) ध्यानी की (दश धीतयः) दस-शक्तियां, अर्थात् ज्ञानेन्द्रियों की ५ ज्ञान शक्तियाँ तथा कर्मेन्द्रियों की ५ कर्मशक्तियां, (मर्जयन्त) जब मार्जन विधि द्वारा शुद्ध हो जाती हैं, और (धनुत्रीः) प्रणव रूपी धनुष की सहायता से सब का त्राण करने लगती हैं और जब ये (स्वसारः) वहिनों के सदृश (साकार) एक साथ हो कर (उक्षः) प्रभु के प्रति अपने ज्ञानों और कर्मों को सींचती हैं, समर्पित करती हैं, तब (सूर्यस्य) आध्यात्मिक-सूर्य का (जाः) जन्मदाता (हरिः) क्लेशहारी प्रभु (पयंद्रवत्) परिद्रवित हो जाता है, दयार्द्र हृदय हो जाता है, और (द्रोणम्) हृदय-गृह में (वाजौ) शीघ्रता से (ननक्षे) प्रकट हो जाता है, (अत्यो न) जैसे कि वेगवान् अश्व उद्दिदृष्टस्थान में शीघ्रता से पहुँच जाता है ।
Footnote
[ धीरस्य = धीराः ध्यानवन्तः (निरु० ४। २। ९) । धनुत्री = “प्रणवो धनुः शरोह्यात्मा” (मुण्ड० २। २। ४)। सूर्यस्य (मन्त्र संख्या ५३४) ]