SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 537

1871 Mantra
Devata- पवमानः सोमः Rishi- कर्णश्रुद्वासिष्ठः Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः Kaand Name- पावमानं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- पावमानं पर्व
Mantra with Swara
त꣢क्ष꣣द्य꣢दी꣣ म꣡न꣢सो꣣ वे꣡न꣢तो꣣ वा꣡ग्ज्येष्ठ꣢꣯स्य꣣ ध꣡र्मं꣢ द्यु꣣क्षो꣡रनी꣢꣯के । आ꣡दी꣢माय꣣न्व꣢र꣣मा꣡ वा꣢वशा꣣ना꣢꣫ जुष्टं꣣ प꣡तिं꣢ क꣣ल꣢शे꣣ गा꣢व꣣ इ꣡न्दु꣢म् ॥५३७॥

त꣡क्ष꣢꣯त् । य꣡दि꣢꣯ । म꣡न꣢꣯सः । वे꣡न꣢꣯तः । वाक् । ज्ये꣡ष्ठ꣢꣯स्य । ध꣡र्म꣢꣯न् । द्यु꣣क्षोः꣢ । द्यु꣣ । क्षोः꣢ । अ꣡नी꣢꣯के । आत् । ई꣣म् । आयन् । व꣡र꣢꣯म् । आ । वा꣣वशानाः꣢ । जु꣡ष्ट꣢꣯म् । प꣡ति꣢꣯म् । क꣣ल꣡शे꣢ । गा꣡वः꣢꣯ । इ꣡न्दु꣢꣯म् ॥५३७॥

Mantra without Swara
तक्षद्यदी मनसो वेनतो वाग्ज्येष्ठस्य धर्मं द्युक्षोरनीके । आदीमायन्वरमा वावशाना जुष्टं पतिं कलशे गाव इन्दुम् ॥

तक्षत् । यदि । मनसः । वेनतः । वाक् । ज्येष्ठस्य । धर्मन् । द्युक्षोः । द्यु । क्षोः । अनीके । आत् । ईम् । आयन् । वरम् । आ । वावशानाः । जुष्टम् । पतिम् । कलशे । गावः । इन्दुम् ॥५३७॥

Samveda - Mantra Number : 537
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 6; Ardh Prapathak » 1; Dashati » 5;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 5; Khand » 7;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(यत् ई) जब ही (वेनतः) प्रभु की कामना वाले (मनसः) मनस्वी उपासक की (वाक्) स्तुति प्रार्थनाओं की वाणियां, (ज्येष्ठस्य धर्मन्) ज्येष्ठ ब्रह्म के, अवस्थान रूप तथा (द्युक्षोः) सिर से लेकर पैरों तक के (अनीके कलशे) प्राणभूत हृदय- कलश में (तक्षत्) प्रभु को अभिव्यक्त रूप में प्रकट कर देती हैं, (आत्) तदनन्तर (वरम्) वरणीय (जुष्टम्) सेवनीय (पतिम्) रक्षक, (इन्दुस्) चन्द्र सम शीतल प्रकाश वाले (इम्) इस प्रभु को, – (आ वावशानाः) खूब स्तुति प्रार्थनाएँ करते हुए, (गावः) स्तुति गानों के गाने वाले उपासक, - (आयन्) पा लेते हैं ।
Footnote
[ तक्षत् = जैसे बढ़ई, लकड़ी को घड़कर, कुर्सी आदि के रूप में, लकड़ी को अभिव्यक्त कर देता है, वैसे स्तुति-प्रार्थनाओं की वाणियां, अनभिव्यक्त प्रभु को, अभिव्यक्त कर देती हैं। द्युक्षोः = सिर द्युलोक है, और “क्ष” अर्थात् भूमि पैर है । “यस्य भूमिः प्रमा (पाद) अन्तरिक्षमुतोदरं, दिवं यश्चक्रे मूर्धानम्” (अथर्व० १०। ७। ३२) । अनीके = अन् प्राणवे ]