SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 491

1871 Mantra
Devata- पवमानः सोमः Rishi- मेध्यातिथिः काण्वः Chhand- गायत्री Swara- षड्जः Kaand Name- पावमानं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- पावमानं पर्व
Mantra with Swara
प्र꣢꣫ यद्गावो꣣ न꣡ भूर्ण꣢꣯यस्त्वे꣣षा꣢ अ꣣या꣢सो꣣ अ꣡क्र꣢मुः । घ्न꣡न्तः꣢ कृ꣣ष्णा꣢꣫मप꣣ त्व꣡च꣢म् ॥४९१॥

प्र꣢ । यत् । गा꣡वः꣢꣯ । न । भू꣡र्ण꣢꣯यः । त्वे꣣षाः꣢ । अ꣣या꣡सः꣢ । अ꣡क्र꣢꣯मुः । घ्न꣡न्तः꣢꣯ । कृ꣣ष्ण꣢म् । अ꣡प꣢꣯ । त्व꣡च꣢꣯म् । ॥४९१॥

Mantra without Swara
प्र यद्गावो न भूर्णयस्त्वेषा अयासो अक्रमुः । घ्नन्तः कृष्णामप त्वचम् ॥

प्र । यत् । गावः । न । भूर्णयः । त्वेषाः । अयासः । अक्रमुः । घ्नन्तः । कृष्णम् । अप । त्वचम् । ॥४९१॥

Samveda - Mantra Number : 491
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 6; Ardh Prapathak » 1; Dashati » 1;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 5; Khand » 3;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(न) जैसे (गावः) सूर्य किरणें (भूर्णयः) पृथिवी में एक नेतृशक्ति रूप हैं, (त्वेषाः) प्रकाशमान तथा (अयासः) गतिशील हैं; वे (वद्) जब (प्र) उग्ररूप में (अक्रमुः) आक्रमरण करती हैं, तो पृथिवी की (कृष्णां त्वचम्) काली त्वचा अर्थात् अन्धकार को (अप हनन्तः) नष्ट कर देती हैं, वैसे ही भक्तिरस के प्रवाह जब (अक्रमुः) आक्रमण करते हैं तो वे चित्त के (कृष्णां त्वचम्) तामसिक आवरण को हटा देते हैं । ये प्रवाह (भूर्णयः) पृथिवी में एक नेतृ शक्ति रूप हैं, (त्वेषाः) ज्योतिष्मती वृत्ति और (प्रयासः) प्रयत्नशीलता के उत्पादक हैं ।
Footnote
[ ज्योतिष्मती वृत्ति = विशोका वा ज्योतिष्मती (योग १। ३६) ]