SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 490

1871 Mantra
Devata- पवमानः सोमः Rishi- प्रभूवसुराङ्गिरसः Chhand- गायत्री Swara- षड्जः Kaand Name- पावमानं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- पावमानं पर्व
Mantra with Swara
अ꣡स꣢र्जि꣣ र꣢थ्यो꣣ य꣡था꣢ प꣣वि꣡त्रे꣢ च꣣꣬म्वोः꣢꣯ सु꣣तः꣢ । का꣡र्ष्म꣢न्वा꣣जी꣡ न्य꣢क्रमीत् ॥४९०॥

अ꣡स꣢꣯र्जि । र꣡थ्यः꣢꣯ । य꣡था꣢꣯ । प꣣वि꣡त्रे꣢ । च꣣म्वोः꣢꣯ । सु꣣तः꣢ । का꣡र्ष्म꣢꣯न् । वा꣣जी꣢ । नि । अ꣣क्रमीत् ॥४९०॥

Mantra without Swara
असर्जि रथ्यो यथा पवित्रे चम्वोः सुतः । कार्ष्मन्वाजी न्यक्रमीत् ॥

असर्जि । रथ्यः । यथा । पवित्रे । चम्वोः । सुतः । कार्ष्मन् । वाजी । नि । अक्रमीत् ॥४९०॥

Samveda - Mantra Number : 490
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 6; Ardh Prapathak » 1; Dashati » 1;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 5; Khand » 3;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(पवित्रे) पवित्र मन में (सुतः) उत्पन्न हुआ भक्तिरस, (चम्वोः) सिर से पैर तक (असर्जि) प्रकट हो गया है । (यथा) जैसे कि (रथ्यः) रथ का वहन करने वाला अश्व, रथ में (वाजी) वेग प्रदान करता है, वैसे भक्तिरस ने (कार्ष्मन्) कर्मबीजों की भूमि शरीर में, (न्यक्रमीत्) एक निश्चित आक्रमण कर दिया है ।
Footnote
[ चम्वोः का अर्थ है द्युलोक और पृथिवीलोक । परन्तु आध्यात्मिक दृष्टि में द्युलोक सिर है, और पृथिवि - लोक पैर है । यथा :- “शीर्ष्णोर्द्यौः समवर्तत पद्भ्यां भूमिः” (यजु० ३१। १३) ]