SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 466

1871 Mantra
Devata- इन्द्रः Rishi- गृत्समदः शौनकः Chhand- अष्टिः Swara- मध्यमः Kaand Name- ऐन्द्रं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- ऐन्द्रं पर्व
Mantra with Swara
त꣢व꣣ त्य꣡न्न꣢꣯र्यं नृ꣣तो꣡ऽप꣢ इन्द्र प्रथ꣣मं꣢ पू꣣र्व्यं꣢ दि꣣वि꣢ प्र꣣वा꣡च्यं꣢ कृ꣣त꣢म् । यो꣢ दे꣣व꣢स्य꣣ श꣡व꣢सा꣣ प्रा꣡रि꣢णा꣣ अ꣡सु꣢ रि꣣ण꣢न्न꣣पः꣢ । भु꣢वो꣣ वि꣡श्व꣢म꣣भ्य꣡दे꣢व꣣मो꣡ज꣢सा वि꣣दे꣡दूर्ज꣢꣯ꣳ श꣣त꣡क्र꣢तुर्वि꣣दे꣡दिष꣢꣯म् ॥४६६॥

त꣡व꣢꣯ । त्यत् । न꣡र्य꣢꣯म् । नृ꣣तो । अ꣡पः꣢꣯ । इ꣣न्द्र । प्रथम꣢म् । पू꣣र्व्य꣢म् । दि꣣वि꣢ । प्र꣣वाच्य꣢म् । प्र꣣ । वा꣡च्य꣢꣯म् । कृ꣣त꣢म् । यः । दे꣣व꣡स्य꣢ । श꣡व꣢꣯सा । प्रा꣡रि꣢꣯णाः । प्र꣣ । अ꣡रि꣢꣯णाः । अ꣡सु꣢꣯ । रि꣣ण꣢न् । अ꣣पः꣢ । भु꣡वः꣢꣯ । वि꣡श्व꣢꣯म् । अ꣣भि꣢ । अ꣡देव꣢꣯म् । अ । दे꣣वम् । ओ꣡ज꣢꣯सा । वि꣣दे꣢त् । ऊ꣡र्ज꣢꣯म् । श꣣त꣡क्र꣢तुः । श꣣त꣢ । क्र꣣तुः । विदे꣢त् । इ꣡ष꣢꣯म् ॥४६६॥

Mantra without Swara
तव त्यन्नर्यं नृतोऽप इन्द्र प्रथमं पूर्व्यं दिवि प्रवाच्यं कृतम् । यो देवस्य शवसा प्रारिणा असु रिणन्नपः । भुवो विश्वमभ्यदेवमोजसा विदेदूर्जꣳ शतक्रतुर्विदेदिषम् ॥

तव । त्यत् । नर्यम् । नृतो । अपः । इन्द्र । प्रथमम् । पूर्व्यम् । दिवि । प्रवाच्यम् । प्र । वाच्यम् । कृतम् । यः । देवस्य । शवसा । प्रारिणाः । प्र । अरिणाः । असु । रिणन् । अपः । भुवः । विश्वम् । अभि । अदेवम् । अ । देवम् । ओजसा । विदेत् । ऊर्जम् । शतक्रतुः । शत । क्रतुः । विदेत् । इषम् ॥४६६॥

Samveda - Mantra Number : 466
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 5; Ardh Prapathak » 2; Dashati » 3;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 4; Khand » 12;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(नृतः) संसार का नाच नचाने वाले (इन्द्र) परमेश्वर ! (तव) आपका (त्यत्) वह (नर्यम्) मनुष्य हितकारी (प्रथमम्) श्रेष्ठ (अपः) कर्म है [ जो कि आपने मनुष्यों को वेद-ज्ञान दिया है] यह श्रेष्ठ कर्म अर्थात् वेद-ज्ञान (प्रवाच्यं कृतम्) प्रवचन के योग्य है; (दिवि) द्युलोक में नक्षत्रों की रचना आपने (पूर्व्यम्) यथापूर्व की है, वह भी आपका श्रेष्ठ कर्म है जो कि प्रवचन के योग्य है । अन्तरिक्ष में (देवस्य) दिव्य-विद्युत् के (शवसा) बल द्वारा (यः) जो आप (अपः) मेघ वृत्र के (असुम्) जलरूपी प्राण को (प्रारिणाः) हरते हैं और परिणाम स्वरूप में (अपः) जलवर्षण (रिणन्) करते हैं, - यह भी आपका श्रेष्ठ कर्म है जो कि प्रवचन के योग्य है । आप (ओजसा) निज ओज द्वारा (विश्वम्) सब (अदेवम्) अदेव-शक्ति अर्थात् आसुरी - भावनाओं का (अभिभुवः) पराभव करते हैं, आप (ऊर्जम्) बल और प्राण प्रदान करते, और (इषम्) अभीष्ट सुख (विदेत्) प्रदान करते हैं, यह भी आपका श्रेष्ठ कर्म है जो कि प्रवचन के योग्य है । (शतक्रतुः) आप सैंकड़ों प्रकार के कर्मों वाले हैं, यह सब सांसारिक नाच है जिसे कि आप नचा रहे हैं ।
Footnote
N/A