SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 423

1871 Mantra
Devata- इन्द्रः Rishi- गोतमो राहूगणः Chhand- पङ्क्तिः Swara- पञ्चमः Kaand Name- ऐन्द्रं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- ऐन्द्रं पर्व
Mantra with Swara
क्र꣡त्वा꣢ म꣣हा꣡ꣳ अ꣢नुष्व꣣धं꣢ भी꣣म꣡ आ वा꣢꣯वृते꣣ श꣡वः꣢ । श्रि꣣य꣢ ऋ꣣ष्व꣡ उ꣢पा꣣क꣢यो꣣र्नि꣢ शि꣣प्री꣡ हरि꣢꣯वान् दधे꣣ ह꣡स्त꣢यो꣣र्व꣡ज्र꣢माय꣣स꣢म् ॥४२३॥

क्र꣡त्वा꣢꣯ । म꣣हा꣢न् । अ꣣नुष्वध꣢म् । अ꣣नु । स्वध꣢म् । भी꣣मः꣢ । आ । वा꣣वृते । श꣡वः꣢꣯ । श्रि꣣ये꣢ । ऋ꣣ष्वः꣢ । उ꣣पाक꣡योः꣢ । नि । शि꣣प्री꣢ । ह꣡रि꣢꣯वान् । द꣣धे । ह꣡स्त꣢꣯योः । व꣡ज्र꣢꣯म् । आ꣣यस꣢म् ॥४२३॥

Mantra without Swara
क्रत्वा महाꣳ अनुष्वधं भीम आ वावृते शवः । श्रिय ऋष्व उपाकयोर्नि शिप्री हरिवान् दधे हस्तयोर्वज्रमायसम् ॥

क्रत्वा । महान् । अनुष्वधम् । अनु । स्वधम् । भीमः । आ । वावृते । शवः । श्रिये । ऋष्वः । उपाकयोः । नि । शिप्री । हरिवान् । दधे । हस्तयोः । वज्रम् । आयसम् ॥४२३॥

Samveda - Mantra Number : 423
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 5; Ardh Prapathak » 1; Dashati » 4;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 4; Khand » 8;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
हे परमेश्वर ! आप (ऋत्वा) कर्मों, संकल्पों और प्रज्ञा की दृष्टि से (महान्) महान् हैं । आप जब हमें (अनुष्वधम्) आध्यात्मिक अन्न अर्थात् आनन्दरस देते हैं, तब उसके पश्चात्, हममें (भीमः) भीम अर्थात् दृढ़ (शव) बल (आवावृते) या प्रकट होता है । जो उपासक आपकी (उपाकयोः) समीपता चाहता है उसे (श्रिये) श्री-सम्पत्ति देने के लिये, आप (ऋष्वः) सर्वोच्च शक्ति हैं, जैसे (शिप्री) तेजस्वी और सुन्दर मुखवाला (हरिवान्) अश्वारोही क्षत्रिय राजा, सेवक को सम्पत्ति दान करने में सर्वोच्च शक्ति वाला होता है । जैसे वह राजा प्रजा की रक्षा के लिये अपने (हस्तयोः) हाथों में (आयसम्) लोहमय (वज्रम्) शस्त्र (निदधे) धारण करता है, वैसे आप प्रति दृढ़ न्याय-वज्र को धारण किये हुए हैं ।
Footnote
[ उपाकयोः = उप + अक् (गतौ) +क्यच् + षष्ठी विभक्ति, एक वचन) उपाके = अन्तिक नाम (निघं० २। १६) ]