SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 371

1871 Mantra
Devata- इन्द्रः Rishi- सुवेदाः शैलूषिः Chhand- जगती Swara- निषादः Kaand Name- ऐन्द्रं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- ऐन्द्रं पर्व
Mantra with Swara
श्र꣡त्ते꣢ दधामि प्रथ꣣मा꣡य꣢ म꣣न्य꣢꣫वेऽह꣣न्य꣢꣯द्दस्युं꣣ न꣡र्यं꣢ वि꣣वे꣢र꣣पः꣢ । उ꣣भे꣢꣫ यत्वा꣣ रो꣡द꣢सी꣣ धा꣡व꣢ता꣣म꣢नु꣣ भ्य꣡सा꣢ते꣣ शु꣣ष्मा꣢त्पृथि꣣वी꣡ चि꣢दद्रिवः ॥३७१॥

श्र꣢त् । ते꣣ । दधामि । प्रथमा꣡य꣢ । म꣣न्य꣡वे꣢ । अ꣡ह꣢꣯न् । यत् । द꣡स्यु꣢꣯म् । न꣡र्य꣢꣯म् । वि꣣वेः꣢ । अ꣣पः꣢ । उ꣣भे꣡इति꣢ । यत् । त्वा꣣ । रो꣡द꣢꣯सी꣣इ꣡ति꣢ । धा꣡व꣢꣯ताम् । अ꣡नु꣢꣯ । भ्य꣡सा꣢꣯ते꣣ । शु꣡ष्मा꣢꣯त् । पृ꣣थिवी꣢ । चि꣣त् । अद्रिवः । अ । द्रिवः ॥३७१॥

Mantra without Swara
श्रत्ते दधामि प्रथमाय मन्यवेऽहन्यद्दस्युं नर्यं विवेरपः । उभे यत्वा रोदसी धावतामनु भ्यसाते शुष्मात्पृथिवी चिदद्रिवः ॥

श्रत् । ते । दधामि । प्रथमाय । मन्यवे । अहन् । यत् । दस्युम् । नर्यम् । विवेः । अपः । उभेइति । यत् । त्वा । रोदसीइति । धावताम् । अनु । भ्यसाते । शुष्मात् । पृथिवी । चित् । अद्रिवः । अ । द्रिवः ॥३७१॥

Samveda - Mantra Number : 371
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 4; Ardh Prapathak » 2; Dashati » 4;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 4; Khand » 3;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
हे परमेश्वर ! काम-क्रोधादि पर जब आपका (प्रथमाय) प्रथम (मन्यवे) प्रकोप गिरता है, तब मैं (ते) आपके इस प्रथम प्रकोप के प्रति (श्रत्) श्रद्धामयी भावना को (दधामि) हृदय में धारण करता हूं, तथा तब भी श्रद्धामयी भावना को धारण करता हूं जबकि (नर्यम्) नर-नारी में वसने वाले काम क्रोधादि रूपी (दस्युम्) दस्यु का आप (अहन्) हनन कर देते हैं, और उपासक के प्रति नया (अपः) कर्म-मार्ग (विवेः) खोल देते हैं । (अद्रिवः) हे पापों को खा जाने वाली शक्तियों के स्वामी ! (ते) आपके (शुष्मात्) बल से (भ्यसात्) भयभीत होकर (उभे) दोनों (रोदसी) भूलोक और द्युलोक (त्वा अनु) आपकी आज्ञा के अनुसार (धावताम्) दौड़ रहे हैं, और (पृथिवी चित्) पृथिवी भी आपके बल से भयभीत होकर सूर्य के चारों ओर दौड़ लगा रही है ।
Footnote
[ अद्रिः = अत्तेर्वा स्यात् (निरु० ४। १। ४) ]