SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 339

1871 Mantra
Devata- इन्द्रः Rishi- रेणुर्वैश्वामित्रः Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः Kaand Name- ऐन्द्रं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- ऐन्द्रं पर्व
Mantra with Swara
इ꣡न्द्रा꣢य꣣ गि꣢रो꣣ अ꣡नि꣢शितसर्गा अ꣣पः꣡ प्रै꣢꣯रय꣣त्स꣡ग꣢रस्य꣣ बु꣡ध्ना꣢त् । यो꣡ अक्षे꣢꣯णेव च꣣क्रि꣢यौ꣣ श꣡ची꣢भि꣣र्वि꣡ष्व꣢क्त꣣स्त꣡म्भ꣢ पृथि꣣वी꣢मु꣣त꣢ द्याम् ॥३३९॥

इ꣡न्द्रा꣢꣯य । गि꣡रः꣢꣯ । अ꣡नि꣢꣯शितसर्गाः । अ꣡नि꣢꣯शित । स꣣र्गाः । अपः꣢ । प्र । ऐ꣣रयत् । स꣡ग꣢꣯रस्य । स । ग꣣रस्य । बु꣡ध्ना꣢꣯त् । यः । अ꣡क्षे꣢꣯ण । इ꣣व । चक्रि꣡यौ꣢ । श꣡ची꣢꣯भिः । वि꣡ष्व꣢꣯क् । वि । स्व꣣क् । तस्त꣡म्भ꣢ । पृ꣣थि꣢वीम् । उ꣣त꣢ । द्याम् ॥३३९॥

Mantra without Swara
इन्द्राय गिरो अनिशितसर्गा अपः प्रैरयत्सगरस्य बुध्नात् । यो अक्षेणेव चक्रियौ शचीभिर्विष्वक्तस्तम्भ पृथिवीमुत द्याम् ॥

इन्द्राय । गिरः । अनिशितसर्गाः । अनिशित । सर्गाः । अपः । प्र । ऐरयत् । सगरस्य । स । गरस्य । बुध्नात् । यः । अक्षेण । इव । चक्रियौ । शचीभिः । विष्वक् । वि । स्वक् । तस्तम्भ । पृथिवीम् । उत । द्याम् ॥३३९॥

Samveda - Mantra Number : 339
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 4; Ardh Prapathak » 1; Dashati » 5;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 3; Khand » 11;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(इन्द्राय) परमेश्वर के प्रति, उपासक, (सगरस्य) रात्रि के (बुध्नात्) प्रबोध काल से (गिरः) वैदिक-स्तुतियों को (प्रैरयत्) प्रेरित करता है, (अनिशितसर्गाः) जिन वैदिक-स्तुतियों पर कभी निशा नहीं आती, अर्थात जिनका कभी विनाश नहीं होता । वह उपासक उसी काल से अपने (अपः) सत्कर्मों को भी परमेश्वर के प्रति (प्रैरयत्) समर्पित करता है । परमेश्वर वह है (यः) जिसने कि अपनी (शचीभिः) शक्तियों द्वारा (पृथिवीम् उत द्याम्) पृथिवी-और-द्युलोक को (विष्वक्) सव ओर से (तस्तम्भ) थामा हुआ है, (इव) जैसे कि (अक्षेण) घुरा के द्वारा (चक्रियौ) रथ के दो चक्रों की दो नाभियों को परस्पर थामा जाता है ।
Footnote
[ सगर = रात्रि (मोनिअर विलियम्स)। सगर = जो सब को निगीर्ण कर लेती है, निगल जाती है = रात्रि । अनिशितसर्गाः अ + निशा + इतच् + सर्ग (सृष्टि) ]