SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 283

1871 Mantra
Devata- इन्द्रः Rishi- नृमेध आङ्गिरसः Chhand- बृहती Swara- मध्यमः Kaand Name- ऐन्द्रं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- ऐन्द्रं पर्व
Mantra with Swara
इ꣣त꣢ ऊ꣣ती꣡ वो꣢ अ꣣ज꣡रं꣢ प्रहे꣣ता꣢र꣣म꣡प्र꣢हितम् । आ꣣शुं꣡ जेता꣢꣯र꣣ꣳ हे꣡ता꣢रꣳ र꣣थी꣡त꣢म꣣म꣡तू꣢र्तं तुग्रिया꣣वृ꣡ध꣢म् ॥२८३॥

इ꣣तः꣢ । ऊ꣣ती꣢ । वः꣣ । अजर꣡म्꣢ । अ꣣ । ज꣡र꣢꣯म् । प्रहे꣣ता꣡र꣢म् । प्र । हेता꣡र꣢म् । अ꣡प्र꣢꣯हितम् । अ । प्र꣣हितम् । आशु꣢म् । जे꣡ता꣢꣯रम् । हे꣡ता꣢꣯रम् । र꣣थी꣡त꣢मम् । अ꣡तू꣢꣯र्तम् । अ । तू꣣र्तम् । तुग्रियावृ꣡ध꣢म् । तु꣣ग्रिय । वृ꣡ध꣢꣯म् ॥२८३॥

Mantra without Swara
इत ऊती वो अजरं प्रहेतारमप्रहितम् । आशुं जेतारꣳ हेतारꣳ रथीतममतूर्तं तुग्रियावृधम् ॥

इतः । ऊती । वः । अजरम् । अ । जरम् । प्रहेतारम् । प्र । हेतारम् । अप्रहितम् । अ । प्रहितम् । आशुम् । जेतारम् । हेतारम् । रथीतमम् । अतूर्तम् । अ । तूर्तम् । तुग्रियावृधम् । तुग्रिय । वृधम् ॥२८३॥

Samveda - Mantra Number : 283
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 3; Ardh Prapathak » 2; Dashati » 5;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 3; Khand » 6;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
हे उपासको ! (वः) तुम अपनी (ऊती) रक्षा के लिये परमेश्वर को (इत) प्राप्त होओ, जो कि (अजरम्) जरा रहित है, (प्रहेतारम्) जो सबको प्रेरणाएँ देता है परन्तु किसी से (अप्रहितम्) स्वयं प्रेरणा नहीं पाता, (आशुम्) जो व्यापक है, (जेतारम्) विजेता है, (हेतारम्) गति तथा वृद्धि देने वाला है, (रथीतमम्) शरीर-रूपी-रथों के रथी अर्थात् स्वामी जो जीवात्माएँ हैं उनमें जो सर्वश्रेष्ठ रथी है, वस्तुतः शरीर-रथों का स्वामी है, (अतूर्तम्) जिसकी हिंसा नहीं हो सकती, तथा जो (तुप्रियावृधम्) सन्तानों वाले गृहस्थियों में सन्तानपालन योग्य दया-कृपा आदि भावनाओ को बढ़ाता है ।
Footnote
[ तुग्रिया = तुक् = अपत्य (निघं० २। २) + र + इयाट् ]