SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 268

1871 Mantra
Devata- इन्द्रः Rishi- पुरुहन्मा आङ्गिरसः Chhand- बृहती Swara- मध्यमः Kaand Name- ऐन्द्रं काण्डम् Gaan- प्रकृति गान Gaan Parva- ऐन्द्रं पर्व
Mantra with Swara
न꣢ सी꣣म꣡दे꣢व आप꣣ त꣡दिषं꣢꣯ दीर्घायो꣣ म꣡र्त्यः꣢ । ए꣡त꣢ग्वा꣣ चि꣣द्य꣡ एत꣢꣯शो यु꣣यो꣡ज꣢त꣣ इ꣢न्द्रो꣣ ह꣡री꣢ यु꣣यो꣡ज꣢ते ॥२६८॥

न꣢ । सीम् । अ꣡दे꣢꣯वः । अ । दे꣣वः । आप । तत् । इ꣡ष꣢꣯म् । दी꣣र्घायो । दीर्घ । आयो । म꣡र्त्यः꣢꣯ । ए꣡त꣢꣯ग्वा । ए꣡त꣢꣯ । ग्वा꣣ । चित् । यः꣢ । ए꣡त꣢꣯शः । यु꣣यो꣡ज꣢ते । इ꣡न्द्रः꣢꣯ । हरीइ꣡ति꣢ । यु꣣यो꣡ज꣢ते ॥२६८॥

Mantra without Swara
न सीमदेव आप तदिषं दीर्घायो मर्त्यः । एतग्वा चिद्य एतशो युयोजत इन्द्रो हरी युयोजते ॥

न । सीम् । अदेवः । अ । देवः । आप । तत् । इषम् । दीर्घायो । दीर्घ । आयो । मर्त्यः । एतग्वा । एत । ग्वा । चित् । यः । एतशः । युयोजते । इन्द्रः । हरीइति । युयोजते ॥२६८॥

Samveda - Mantra Number : 268
(Kauthum) पूर्वार्चिकः: » Prapathak » 3; Ardh Prapathak » 2; Dashati » 3;
(Rananiya) पूर्वार्चिकः: » Adhyay » 3; Khand » 4;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(दीर्घायो) हे दीर्घ आयु वाले वृद्ध ! (मर्त्यः) मनुष्य चाहे कितनी भी आयु वाला क्यों न हो जाय, परन्तु जब तक वह (अदेवः) परमेश्वर - देव से विमुख रहता है, तब तक वह (तत् इषम्) उस अभीष्ट (सीम्) सीमा को, लक्ष्य को, अर्थात् परमेश्वर को, (आप न) प्राप्त नहीं हो पाता । परन्तु (एतग्वाचित्) इसे ही अर्थात् परमेश्वर को ही प्राप्त होने के उद्देश्य वाला, और (एतशः) इसमें ही भस्ती से सोने वाला (यः) जो मनुष्य, जब अपनी शक्तियों को (युयोजते) योग से युक्त कर लेता है, तब (इन्द्रः) परमेश्वर उसके निमित्त अपने (हरी) दो अश्वों को (युयोजते) जोत लेता है, अर्थात् ऋक और साम रूपी दो अश्वों द्वारा उस उपासक के प्रति पहुँच जाता है । अथवा परमेश्वर तब उस उपासक की ज्ञानेन्द्रिय-और-कर्मेन्द्रिय रूपी दो अश्वों को योगयुक्त कर देता है ।
Footnote
[ एतग्वा = एतत् + गम + वनिन् । एतशः = एतस्मिन् शेते । हरी = ऋक्-सामे वै हरी (शत ४। ४। ३। ६) ]