SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 1844

1871 Mantra
Devata- अग्निः Rishi- सुपर्णः Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
अ꣣प्सु꣡ रेतः꣢꣯ शिश्रिये वि꣣श्व꣡रू꣢पं꣣ ते꣡जः꣢ पृथि꣣व्या꣢꣫मधि꣣ य꣡त्स꣢म्ब꣣भू꣡व꣢ । अ꣣न्त꣡रि꣢क्षे꣣ स्वं꣡ म꣢हि꣣मा꣢नं꣣ मि꣡मा꣢नः꣣ क꣡नि꣢क्रन्ति꣣ वृ꣢ष्णो꣣ अ꣡श्व꣢स्य꣣ रे꣡तः꣢ ॥१८४४

अप्सु꣢ । रे꣡तः꣢꣯ । शि꣣श्रिये । विश्व꣡रू꣢पम् । वि꣣श्व꣢ । रू꣣पम् । ते꣡जः꣢꣯ । पृ꣣थिव्या꣢म् । अ꣡धि꣢꣯ । यत् । सं꣣बभू꣡व꣢ । स꣣म् । बभू꣡व꣢ । अ꣣न्त꣡रि꣢क्षे । स्वम् । म꣣हिमा꣡न꣢म् । मि꣡मा꣢꣯नः । क꣡नि꣢꣯क्रन्ति । वृ꣡ष्णः꣢꣯ । अ꣡श्व꣢꣯स्य । रे꣡तः꣢꣯ ॥१८४४॥

Mantra without Swara
अप्सु रेतः शिश्रिये विश्वरूपं तेजः पृथिव्यामधि यत्सम्बभूव । अन्तरिक्षे स्वं महिमानं मिमानः कनिक्रन्ति वृष्णो अश्वस्य रेतः ॥१८४४

अप्सु । रेतः । शिश्रिये । विश्वरूपम् । विश्व । रूपम् । तेजः । पृथिव्याम् । अधि । यत् । संबभूव । सम् । बभूव । अन्तरिक्षे । स्वम् । महिमानम् । मिमानः । कनिक्रन्ति । वृष्णः । अश्वस्य । रेतः ॥१८४४॥

Samveda - Mantra Number : 1844
(Kauthum) उत्तरार्चिकः: » Prapathak » 9; Ardh Prapathak » 2;
(Rananiya) उत्तरार्चिकः: » Adhyay » 20; Khand » 7;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(विश्वरूपम्) विश्व को रूप देने वाली परमेश्वरीय शक्ति, (रेतः) बीजरूप में, (अप्सु) जलों में (शिश्रिये) आश्रित है । वही परमेश्वरीय-शक्ति, बीजरूप में, (पृथिव्याम् अधि) पृथिवी में (यत्) जो (तेजः) अग्नि है, उस रूप में (संबभूव) प्रकट हुई है । (अन्तरिक्षे) अन्तरिक्ष में (स्वं महिमानम्) अपनी महिमा का (मिमानः) निर्माण करता हुआ परमेश्वर, (वृष्णः) वर्षा करने वाले (अश्वस्य) सूर्य का भी (रेतः) उत्पादक है । वही परमेश्वर (कनिक्रन्ति) उपासक का भी अपनी ओर आह्वान करता है ।
Footnote
[ जलों में परमेश्वरीय-शक्ति, समुद्र, नदियों, सरोवर, बर्फ, ओषधि तथा वनस्पति आदि के रूप में प्रकट हो रही है । वही परमेश्वरीय शक्ति पृथिवी में अग्निरूप में, अन्तरिक्ष में वायु, मानसून, बादल तथा विद्युत् आदि के रूप में प्रकट हो रही है, तथा सूर्य की उत्पादिका है। वही शक्ति उपासक पर भी कृपादृष्टि रखे हुए है ।
[ कनिक्रन्ति = क्रद् (आह्वाने) । अश्वस्य = “असौ वा आदित्य अश्वः” (तैत्ति० ३। ९। २३। २) ]