SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 1377

1871 Mantra
Devata- आत्मा सूर्यो वा Rishi- सार्पराज्ञी Chhand- गायत्री Swara- षड्जः
Mantra with Swara
अ꣣न्त꣡श्च꣢रति रोच꣣ना꣢꣫स्य प्रा꣣णा꣡द꣢पान꣣ती꣢ । व्य꣢꣯ख्यन्महि꣣षो꣡ दिव꣢꣯म् ॥१३७७

अ꣣न्त꣡रिति꣢ । च꣣रति । रोचना꣢ । अ꣣स्य꣢ । प्रा꣣णा꣢त् । प्र꣣ । आना꣢त् । अ꣣पानती꣢ । अ꣣प । अनती꣢ । वि । अ꣣ख्यत् । महिषः꣢ । दि꣡व꣢꣯म् ॥१३७७॥

Mantra without Swara
अन्तश्चरति रोचनास्य प्राणादपानती । व्यख्यन्महिषो दिवम् ॥१३७७

अन्तरिति । चरति । रोचना । अस्य । प्राणात् । प्र । आनात् । अपानती । अप । अनती । वि । अख्यत् । महिषः । दिवम् ॥१३७७॥

Samveda - Mantra Number : 1377
(Kauthum) उत्तरार्चिकः: » Prapathak » 6; Ardh Prapathak » 1;
(Rananiya) उत्तरार्चिकः: » Adhyay » 11; Khand » 3;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(अस्य) इस उपासक के (अन्तः) अन्दर तब (रोचना) ब्राह्मी-दीप्ति (चरति) विचरती है, जो कि उपासक में (प्राणात् अपानती) प्राण और अपान की क्रिया अर्थात् श्वास-प्रश्वास की क्रियामात्र करा रही होती है । उस समय (महिषः) महान् प्रभु (दिवम्) उपासक में प्रज्ञा का प्रकाश (व्यख्यत्) प्रकट करता है ।
Footnote
[ प्राणादपानती = “प्राणान्प्रपीडयेह संयुक्त चेष्टः क्षीणे प्राणे नासिकयोच्छ्वसीत” (श्वेता० अ०२, खं० ९), अर्थात् इन्द्रियों को दबा कर, योगाभ्यास में शारीरिक चेष्टाओं का निरोध कर, इन्द्रियों के शान्त हो जाने पर, केवल नासिका द्वारा श्वासोच्छ्वास क्रिया करे ।
रोचना=रुचं ब्राह्मं जनयन्तो देवा अग्रे तदब्रुवन् । यस्त्वैवं ब्राह्मणो विद्यात्तस्य देवा असन्वशे । (यजु० ३१। २१) ]