SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 1289

1871 Mantra
Devata- पवमानः सोमः Rishi- नृमेध आङ्गिरसः Chhand- गायत्री Swara- षड्जः
Mantra with Swara
ए꣣ष꣢ ग꣣व्यु꣡र꣢चिक्रद꣣त्प꣡व꣢मानो हिरण्य꣣युः꣢ । इ꣡न्दुः꣢ सत्रा꣣जि꣡दस्तृ꣢꣯तः ॥१२८९॥

ए꣣षः꣢ । ग꣣व्युः꣢ । अ꣣चिक्रदत् । प꣡व꣢꣯मानः । हि꣣रण्य꣢युः । इ꣡न्दुः꣢꣯ । स꣣त्राजि꣢त् । स꣣त्रा । जि꣢त् । अ꣡स्तृ꣢꣯तः । अ । स्तृ꣣तः ॥१२८९॥

Mantra without Swara
एष गव्युरचिक्रदत्पवमानो हिरण्ययुः । इन्दुः सत्राजिदस्तृतः ॥

एषः । गव्युः । अचिक्रदत् । पवमानः । हिरण्ययुः । इन्दुः । सत्राजित् । सत्रा । जित् । अस्तृतः । अ । स्तृतः ॥१२८९॥

Samveda - Mantra Number : 1289
(Kauthum) उत्तरार्चिकः: » Prapathak » 5; Ardh Prapathak » 2;
(Rananiya) उत्तरार्चिकः: » Adhyay » 10; Khand » 5;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(एषः) यह उपासक (गव्युः) वेदवाणी के ज्ञान-दुग्ध को चाहता हुआ (अचि-ऋदत्) परमेश्वर का आह्वान करता हैं, (पवमानः) सब को वेदवाणी के सदुपदेशों द्वारा पवित्र करता और (हिरण्ययुः) वीर्य शक्ति की, उर्ध्वरेता बनने की कामना वाला होता है । (इन्दुः) चन्द्रसमशीतल उपासक, (सत्राजित्) सत्य पर विजय पा कर, (अस्तृतः) कामादि द्वारा हिंसित नहीं होता ।
Footnote
[ हिरण्य के सम्बन्ध में कहा है कि यह “देवानामोजः प्रथमजम्” इन्द्रियों का सर्वश्रेष्ठ ओज है; “अपां तेजो ज्योतिरोजो बलं च वनस्पतीनामुत वीर्याणि हिरण्य जलों (रक्त) तेज है, यह शरीर में ज्योति और ओजरूप है, यह वनस्पत्तियों से उत्पन्न हुआ बल है, वीयरूप है” (अथर्व० १। ३५) । हिरण्य क्या है, — इस के लिये समग्र यह ३५ वां सूक्त मनन के योग्य है । गव्यु = गोदुग्धाभिलाषी; गो = पयः (दूध); “अथप्यस्यां ताद्धितेन कृत्स्नवन्निगमाः भवन्ति” (निरु० २। २। ५) गो = वाक् (निघं० १। ११) । अतः गव्यु = वेदवाणी के ज्ञानदुग्ध का अभिलाषी । सत्रह = सत्य (निघं० ३।१०) ]