SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 1229

1871 Mantra
Devata- पवमानः सोमः Rishi- कविर्भार्गवः Chhand- जगती Swara- निषादः
Mantra with Swara
शू꣢रो꣣ न꣡ ध꣢त्त꣣ आ꣡यु꣢धा꣣ गभस्त्योः꣣ स्वाः꣢३ सि꣡षा꣢सन्रथि꣣रो꣡ गवि꣢꣯ष्टिषु । इ꣡न्द्र꣢स्य꣣ शु꣡ष्म꣢मी꣣र꣡य꣢न्नप꣣स्यु꣢भि꣣रि꣡न्दु꣢र्हिन्वा꣣नो꣡ अ꣢ज्यते मनी꣣षि꣡भिः꣢ ॥१२२९॥

शू꣡रः꣢꣯ । न । ध꣣त्ते । आ꣡यु꣢꣯धा । ग꣡भ꣢꣯स्त्योः । स्वाऽ३रि꣡ति꣢ । सि꣡षा꣢꣯सन् । र꣣थिरः꣢ । ग꣡वि꣢꣯ष्टिषु । गोइ꣣ष्टिषु । इ꣡न्द्र꣢꣯स्य । शु꣡ष्म꣢꣯म् । ई꣣र꣡य꣢न् । अ꣣पस्यु꣡भिः꣢ । इ꣡न्दुः꣢꣯ । हि꣣न्वानः꣢ । अ꣣ज्यते । मनीषि꣡भिः꣢ ॥१२२९॥

Mantra without Swara
शूरो न धत्त आयुधा गभस्त्योः स्वाः३ सिषासन्रथिरो गविष्टिषु । इन्द्रस्य शुष्ममीरयन्नपस्युभिरिन्दुर्हिन्वानो अज्यते मनीषिभिः ॥

शूरः । न । धत्ते । आयुधा । गभस्त्योः । स्वाऽ३रिति । सिषासन् । रथिरः । गविष्टिषु । गोइष्टिषु । इन्द्रस्य । शुष्मम् । ईरयन् । अपस्युभिः । इन्दुः । हिन्वानः । अज्यते । मनीषिभिः ॥१२२९॥

Samveda - Mantra Number : 1229
(Kauthum) उत्तरार्चिकः: » Prapathak » 5; Ardh Prapathak » 1;
(Rananiya) उत्तरार्चिकः: » Adhyay » 9; Khand » 7;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
प्रजाजनों को (स्वः सिषासन्) सुखप्रदान करने की इच्छा वाला, (रथिरः) रथियों का स्वामी (शूरः) शूरवीर योद्धा, (न) जैसे (गविष्टिषु) पार्थिव एषणाओं के निमित्त, (गभस्त्योः) अपने हाथों में (आयुधा) आयुध (धत्ते) धारण करता है, वैसे (रथिरः) जीवात्माओं का स्वामी परमेश्वर, (विष्टिषु) उपासकों की आध्यात्मिक एषणाओं की पूर्ति के निमित्त उन्हें (स्वः सिषासन्) सुख प्रदान की इच्छा करता हुआ, और उन्हें (इन्दुः) अज्ञान-रात्रियों में ज्ञानप्रकाश देता हुआ, (इन्द्रस्य) तथा जीवात्माओं के (शुष्मम्) आत्मिक दलों को (ईरयन्) उन के प्रति प्रेरित करता हुआ, (हिन्वानः) इस प्रकार उन्हें उपासना मार्ग में बढ़ाता हुआ, (मनीषिभिः) मनस्वी (अपस्युभिः) कर्मयोगियों द्वारा (अज्यते) अभिव्यक्त किया जाता है, प्रकट किया जाता है ।
Footnote
[ गभस्त्योः = बाहुनाम (निघं० २। ४) । रथिरः = आत्मानं रथिनं विद्धि (कठ० १। ३। ३) + रः। गविष्टषु = गौ (पृथिवी, निघं० १। १) + इष्टि एषणाएँ) । तथा गौ = स्तोता (निघं० ३। १६) । अपस्युभिः = अपः (कर्म, निघं० २। १) +क्यच्+उ । हिन्वानः = हि वृद्धौ ]