SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 1220

1871 Mantra
Devata- अग्निः Rishi- वसिष्ठो मैत्रावरुणिः Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
प्रो꣢थ꣣द꣢श्वो꣣ न꣡ यव꣢꣯सेऽवि꣣ष्य꣢न्य꣣दा꣢ म꣣हः꣢ सं꣣व꣡र꣢णा꣣द्व्य꣡स्था꣢त् । आ꣡द꣢स्य꣣ वा꣢तो꣣ अ꣡नु꣢ वाति शो꣣चि꣡रध꣢꣯ स्म ते꣣ व्र꣡ज꣢नं कृ꣣ष्ण꣡म꣢स्ति ॥१२२०॥

प्रो꣡थ꣢꣯त् । अ꣡श्वः꣢꣯ । न । य꣡वसे꣢꣯ । अ꣣विष्य꣢न् । य꣣दा꣢ । म꣣हः꣢ । सं꣣व꣡र꣢णात् । स꣣म् । व꣡र꣢꣯णात् । व्य꣡स्था꣢꣯त् । वि꣣ । अ꣡स्था꣢꣯त् । आत् । अ꣣स्य । वा꣡तः꣢꣯ । अ꣡नु꣢꣯ । वा꣣ति । शोचिः꣢ । अ꣡ध꣢꣯ । स्म꣣ । ते । व्र꣡ज꣢꣯नम् । कृ꣣ष्ण꣢म् । अ꣣स्ति ॥१२२०॥

Mantra without Swara
प्रोथदश्वो न यवसेऽविष्यन्यदा महः संवरणाद्व्यस्थात् । आदस्य वातो अनु वाति शोचिरध स्म ते व्रजनं कृष्णमस्ति ॥

प्रोथत् । अश्वः । न । यवसे । अविष्यन् । यदा । महः । संवरणात् । सम् । वरणात् । व्यस्थात् । वि । अस्थात् । आत् । अस्य । वातः । अनु । वाति । शोचिः । अध । स्म । ते । व्रजनम् । कृष्णम् । अस्ति ॥१२२०॥

Samveda - Mantra Number : 1220
(Kauthum) उत्तरार्चिकः: » Prapathak » 5; Ardh Prapathak » 1;
(Rananiya) उत्तरार्चिकः: » Adhyay » 9; Khand » 6;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(यवसे) घास की उपस्थिति में, (अविष्यन्) उसे खाना चाहता हुआ (अश्वः) घोड़ा (न) जैसे (प्रोथत्) हिनहिनाता हैं, अपने नथनों द्वारा शब्द करता है, वैसे हे अग्निस्वरूप परमात्मन् ! (अविष्यन्) अत्तारूप में (यदा) जब आप (अविष्यन्) जगत् का भक्षण करना चाहते हुए, कालमेघ की घोर गर्जनाऐं करते हैं, और संसाररूपी (महः संवरणात्) महती ओढ़नी से (वि) पृथक् हो कर (अस्थात्) स्थित होने लगते हैं (अत्) तब (अस्य) इस आप की (वातः) प्रबल वायु (अनु) निरन्तर (वाति) बहने लगती है, (शोचिः) और आग्नेय ज्वालाएँ चमकने लगती हैं, (अध) तदनन्तर (ते व्रजनम्) आप संसार से कूच कर जाते हैं, (कृष्णम्) और काली महारात्री (अस्ति) छा जाती है ।
Footnote
[ मन्त्र में महाप्रलय का वर्णन है । अविष्यन् = अव् भक्षणे ]