SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

Samveda Mantra 1177

1871 Mantra
Devata- पवमानः सोमः Rishi- प्रतर्दनो दैवोदासिः Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
च꣣मूष꣢च्छ्ये꣣नः꣡ श꣢कु꣣नो꣢ वि꣣भृ꣡त्वा꣢ गोवि꣣न्दु꣢र्द्र꣣प्स꣡ आयु꣢꣯धानि बि꣡भ्र꣢त् । अ꣣पा꣢मू꣣र्मि꣡ꣳ सच꣢꣯मानः समु꣣द्रं꣢ तु꣣री꣢यं꣣ धा꣡म꣢ महि꣣षो꣡ वि꣢वक्ति ॥११७७॥

च꣣मूष꣢त् । च꣣मू । स꣢त् । श्ये꣣नः꣢ । श꣣कुनः꣢ । वि꣣भृ꣡त्वा꣢ । वि꣣ । भृ꣡त्वा꣢꣯ । गो꣣विन्दुः꣢ । गो । विन्दुः꣢ । द्र꣣प्सः꣢ । आ꣡यु꣢꣯धानि । बि꣡भ्र꣢꣯त् । अ꣣पा꣢म् । ऊ꣣र्मि꣢म् । स꣡च꣢꣯मानः । स꣣मु꣢द्रम् । स꣣म् । उद्र꣢म् । तु꣣री꣡य꣢म् । धा꣡म꣢꣯ । म꣣हिषः꣢ । वि꣣वक्ति ॥११७७॥

Mantra without Swara
चमूषच्छ्येनः शकुनो विभृत्वा गोविन्दुर्द्रप्स आयुधानि बिभ्रत् । अपामूर्मिꣳ सचमानः समुद्रं तुरीयं धाम महिषो विवक्ति ॥

चमूषत् । चमू । सत् । श्येनः । शकुनः । विभृत्वा । वि । भृत्वा । गोविन्दुः । गो । विन्दुः । द्रप्सः । आयुधानि । बिभ्रत् । अपाम् । ऊर्मिम् । सचमानः । समुद्रम् । सम् । उद्रम् । तुरीयम् । धाम । महिषः । विवक्ति ॥११७७॥

Samveda - Mantra Number : 1177
(Kauthum) उत्तरार्चिकः: » Prapathak » 5; Ardh Prapathak » 1;
(Rananiya) उत्तरार्चिकः: » Adhyay » 9; Khand » 1;

SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand)

हिन्दी
SamVeda Adhyatmik Bhashya (Pdt. Vishvanatha Vidya Martand) - हिन्दी
Meaning
(चमूषद्) द्युलोक और भूलोक में स्थित, (श्येनः) गुणकर्मों में शुभ अर्थात् सात्विक, तथा आदित्यवर्णी (शकुनः) शक्तिशाली, (विभृत्वा) जगद्विहारी, (गोविन्दुः) वेदवाणियां प्राप्त कराने वाला, (द्रप्सः) कुत्सित कर्मों का भक्षक, (आयुधानि बिभ्रत्) कुत्सित कर्मों के प्रति आयुध धारी, (अपाम् ऊर्मिम्) जलों की लहरों वाले (समुद्र सचमानः) समुद्र में व्याप्त, तथा (महिषः) सर्वतोमहान् परमेश्वर (तुरीयं धाम) स्वयं अपने “तुरीय-धाम” का (विवक्ति) कथन वेदों में करता है ।
Footnote
[ चमू = द्यावापृथिवी (निघं० ३। ३०) । श्येनः = The white calour (आपटे) । द्रप्सः = द्रा (गतिकुत्सन) + प्सा (भक्षणे) । अथवा विन्दुवत् सूक्ष्म (Drops) । तुरीयं घाम = मन्त्र ११७६ में तृतीय धाम का वर्णन है। महर्षि दयानन्द यजुर्वेद भाष्य में लिखते हैं कि “(तृतीये) जीव और प्रकृति से विलक्षण (धामन्) आधार रूप जगदीश्वर में” (यजु० ३२। १०) । “तुरीय” का वर्णन माण्डूक्योपनिषद् में “चतुर्थ पाद” शब्द द्वारा हुआ है (खण्ड ७) । यजुर्वेद में तुरीय स्वरूप का वर्णन “त्रिपादूर्ध्वः” पदों द्वारा हुआ है (३१। ४) । श्येनः = निरुक्त में श्येन का अर्थ किया है “आदित्य” (१४। २। २६) अर्थात् “आदित्यवर्णी” ]