Available Bhashyas

Bhashyas

Choose the bhashyas to show on this mantra page.

Atharvaveda - Mantra 8

Atharvaveda 5/10/8

31 Sukta
8 Mantra
5/10/8
Devata- वास्तोष्पतिः Rishi- ब्रह्मा Chhanda- पुरोधृत्यनुष्टुब्गर्भा पराष्टित्र्यवसाना चतुष्पदातिजगती Suktam- आत्मा रक्षा सूक्त
Mantra with Swara
बृ॑ह॒ता मन॒ उप॑ ह्वये मात॒रिश्व॑ना प्राणापा॒नौ। सूर्या॒च्चक्षु॑र॒न्तरि॑क्षा॒च्छ्रोत्रं॑ पृथि॒व्याः शरी॑रम्। सर॑स्वत्या॒ वाच॒मुप॑ ह्वयामहे मनो॒युजा॑ ॥

बृ॒ह॒ता । मन॑: ।उप॑ । ह्व॒ये॒ । मा॒त॒रिश्व॑ना । प्रा॒णा॒पा॒नौ । सूर्या॑त् । चक्षु॑:। अ॒न्तरि॑क्षात् । श्रोत्र॑म् । पृ॒थि॒व्या: । शरी॑रम् । सर॑स्वत्या: । वाच॑म् । उप॑ । ह्व॒या॒म॒हे॒ । म॒न॒:ऽयुजा॑ ॥१०.८॥

Mantra without Swara
बृहता मन उप ह्वये मातरिश्वना प्राणापानौ। सूर्याच्चक्षुरन्तरिक्षाच्छ्रोत्रं पृथिव्याः शरीरम्। सरस्वत्या वाचमुप ह्वयामहे मनोयुजा ॥

बृहता । मन: ।उप । ह्वये । मातरिश्वना । प्राणापानौ । सूर्यात् । चक्षु:। अन्तरिक्षात् । श्रोत्रम् । पृथिव्या: । शरीरम् । सरस्वत्या: । वाचम् । उप । ह्वयामहे । मन:ऽयुजा ॥१०.८॥

Available Bhashyas

1 Bhashyas
Meaning
१. मैं (बृहता) = महत्तत्त्व से (मनः उपह्वये) = मन को पुकारता है। महत्तत्त्व से प्राप्त होनेवाला मेरा यह मन भी महान् हो। (मातरिश्वना) = वायु से मैं (प्राणापानौ) = प्राणापान को माँगता हूँ। मेरे प्राणापान बायु की भाँति निरन्तर गतिशील हो। २. (सूर्यात् चक्षुः) = सूर्य से मैं चक्षु माँगता हूँ। सूर्याभिमुख होकर ध्यान करने से मेरी दृष्टिशक्ति ठीक बनी रहे। (अन्तरिक्षात् श्रोत्रम्) = अन्तरिक्ष से मुझे श्रोत्रशक्ति प्राप्त हो। (पृथिव्याः शरीरम्) = पृथिवि से मुझे शरीर मिले। अन्तरिक्ष-'अन्तरिक्ष' मध्यमार्ग में चलने से श्रोत्रशक्ति ठीक बनी रहे। पृथिवी के सम्पर्क में मेरा शरीर सुदृढ़ रहे। ३. (मनोयुजा) = मन के सम्पर्कवाली (सरस्वत्या) = सरस्वती से हम (वाचम् उपह्वयामहे) = ज्ञान की बाणियों का आराधन करते हैं-मनोयोग से विद्या पढ़ेगें तो ज्ञान बढ़ेगा ही।
Essence
हमारे शरीर के सब अङ्ग विराट् शरीर के अङ्गों से मेलवाले होकर उत्तम बने रहें। हम मनोयोग द्वारा सरस्वती का आराधन करते हुए ज्ञान को बढ़ाएँ।
Subject
'मनोयुजा सरस्वत्या' वाचम् [ उपह्वयामहे]
Special
प्रत्येक अङ्ग में सुस्थिर ब्रह्मा 'अथर्वा' बनता है। आत्म-निरीक्षण करता हुआ यह एक-एक अङ्ग को उत्तम बनाता है। [अथ अर्वा] यह आत्मनिरीक्षक 'अथर्वा' अगले सूक्त का ऋषि है।