Available Bhashyas

Bhashyas

Choose the bhashyas to show on this mantra page.

Atharvaveda - Mantra 49

Atharvaveda 11/3/49

10 Sukta
56 Mantra
11/3/49
Devata- मन्त्रोक्ताः Rishi- अथर्वा Suktam- ओदन सूक्त
Mantra with Swara
तत॑श्चैनम॒न्यया॑ प्रति॒ष्ठया॒ प्राशी॒र्यया॑ चै॒तं पूर्व॒ ऋष॑यः॒ प्राश्न॑न्। अ॑प्रतिष्ठा॒नोनायत॒नो म॑रिष्य॒सीत्ये॑नमाह। तं वा अ॒हं ना॒र्वाञ्चं॒ न परा॑ञ्चं॒ न प्र॒त्यञ्च॑म्। स॒त्ये प्र॑ति॒ष्ठाय॑। तयै॑नं॒ प्राशि॑षं॒ तयै॑नमजीगमम्। ए॒ष वा ओ॑द॒नः सर्वा॑ङ्गः॒ सर्व॑परुः॒ सर्व॑तनूः। सर्वा॑ङ्ग ए॒व सर्व॑परुः॒ सर्व॑तनूः॒ सं भ॑वति॒ य ए॒वं वेद॑ ॥

तत॑: । च॒ । ए॒न॒म् । अ॒न्यया॑ । प्र॒ति॒ऽस्थया॑ । प्र॒ऽआशी॑: । यया॑ । च॒ । ए॒तम् । पूर्वे॑ । ऋष॑य: । प्र॒ऽआश्न॑न् ॥ अ॒प्र॒ति॒ऽस्था॒न: । अ॒ना॒य॒त॒न: । म॒रि॒ष्य॒सि॒ । इति॑ । ए॒न॒म् । आ॒ह॒ ॥ तम् । वै । अ॒हम् । न । अ॒र्वाञ्च॑म् । न । परा॑ञ्चम् । न । प्र॒त्यञ्चम् ॥ स॒त्ये । प्र॒ति॒ऽस्थाय॑ ॥ तया॑ । ए॒न॒म् । प्र । आ॒शि॒ष॒म् । तया॑ । ए॒न॒म् । अ॒जी॒ग॒म॒म् ॥ ए॒ष: । वै । ओ॒द॒न: । सर्व॑ऽअङ्ग: । सर्व॑ऽपरु: । सर्व॑ऽतनू: ॥ सर्व॑ऽअङ्ग: । ए॒व । सर्व॑ऽपरु: । सर्व॑ऽतनू: । सम् । भ॒व॒ति॒ । य: । ए॒वम् । वेद॑ ॥४.१८॥

Mantra without Swara
ततश्चैनमन्यया प्रतिष्ठया प्राशीर्यया चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन्। अप्रतिष्ठानोनायतनो मरिष्यसीत्येनमाह। तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्। सत्ये प्रतिष्ठाय। तयैनं प्राशिषं तयैनमजीगमम्। एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः। सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥

तत: । च । एनम् । अन्यया । प्रतिऽस्थया । प्रऽआशी: । यया । च । एतम् । पूर्वे । ऋषय: । प्रऽआश्नन् ॥ अप्रतिऽस्थान: । अनायतन: । मरिष्यसि । इति । एनम् । आह ॥ तम् । वै । अहम् । न । अर्वाञ्चम् । न । पराञ्चम् । न । प्रत्यञ्चम् ॥ सत्ये । प्रतिऽस्थाय ॥ तया । एनम् । प्र । आशिषम् । तया । एनम् । अजीगमम् ॥ एष: । वै । ओदन: । सर्वऽअङ्ग: । सर्वऽपरु: । सर्वऽतनू: ॥ सर्वऽअङ्ग: । एव । सर्वऽपरु: । सर्वऽतनू: । सम् । भवति । य: । एवम् । वेद ॥४.१८॥

Meaning
१. इस पृथिवी पर गति करते हुए हम इस पृथिवी को प्रतिष्ठा [आधार] समझते हैं, परन्तु वास्तव में प्रतिष्ठा तो 'सत्य' है-सत्यस्वरूप प्रभु ही अन्तिम आधार है। (तत: च) = और तब (यया च प्रतिष्ठया) = जिस सत्यरूप आधार के विचार से (पूर्वे ऋषय:) = पालक तत्वद्रष्टाओं ने (एतं प्राश्नन्) = इस ब्रह्मौदन को खाया है, (अन्यया) = उससे भिन्न अन्न लौकिक आधारों के द्वारा (प्राशी:) = तू ब्रह्मौदन को खाता है, तो (एनम् आह) = तत्त्वद्रष्टा इसे कहता है कि (अप्रतिष्ठान:) = आधारशून्य हुआ-हुआ अनायतन:-बिना घर-बारवाला मरिष्यसि इति-तू मर जाएगा। अहम्-मैं तो तं बै उस ब्रह्मौदन को निश्चय से न अर्वाञ्चम्-न केवल नीचे पृथिवी के पदार्थों का ज्ञान देनेवाला, न पराञ्चम्-न सुदूर धुलोक के पदार्थों का ज्ञान देनेवाला और न प्रत्यञ्चम्-न ही सम्मुखस्थ अन्तरिक्ष लोक के पदार्थों का ही ज्ञान देनेवाला जानता हूँ। सत्ये प्रतिष्ठाय-सत्य में ही प्रतिष्ठित होकर तया-उस सत्य में प्रतिष्ठा के द्वारा ही एनं प्राशिषम्-इस ब्रह्मौदन को खाया है, तया एनम् अजीगमम्-उस सत्यप्रतिष्ठा के द्वारा ही इसे प्राप्त किया है। २. (एषः वा ओदनः०) = [शेष पूर्ववत्]
Essence
हम वेद से प्रेरणा प्राप्त करके सत्य को ही अपना आधार समझें। अन्य आधार धोखा दे जाते हैं। सत्यस्वरूप प्रभु ही हमारे सच्चे आधार हैं।
Subject
सत्ये प्रतिष्ठाय

We are thankful to https://vedicscriptures.in for providing us a substantial amount of data for this section of the Vedas.